16-03-2026, 15:30

Yerə hər il milyardlarla kubmetr meteorit maddəsi düşür

Kosmik mühitdə hərəkətdə olan asteroid və meteorit qalıqları Yer planetinin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə mütəmadi olaraq atmosferə daxil olur. Elmi müşahidələr göstərir ki, bu kosmik axın planetin geoloji və biokimyəvi sistemlərinə davamlı təsir göstərir.

Pressline.az xəbər verir ki, alimlərin hesablamalarına görə hər il təxminən 1,5 milyard kubmetr həcmində meteorit mənşəli maddə Yer səthinə və okeanlara daxil olur.

Meteoritlər əsasən Günəş sisteminin ilkin formalaşma mərhələsindən qalan qaya və metal parçalarından ibarətdir. Onların böyük hissəsi Yer atmosferinə daxil olarkən yüksək sürət və sürtünmə nəticəsində parçalanaraq yanır və mikrometeorit tozuna çevrilir. Bu hissəciklər atmosfer qatlarından keçərək torpaq səthinə, çaylara, göllərə və xüsusilə dünya okeanına yayılır. Planetar geokimya sahəsində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, mikrometeoritlərin tərkibində dəmir, nikel, silikat birləşmələri və müxtəlif kosmik minerallar mövcuddur.

Mütəxəssislərin fikrincə, meteorit mənşəli maddələrin Yerə düşməsi yalnız geoloji proseslər üçün deyil, həm də həyatın kimyəvi təkamülü baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bəzi elmi nəzəriyyələr erkən Yer dövründə kosmik cisimlərin gətirdiyi üzvi molekullar və karbon əsaslı birləşmələrin həyatın ilkin kimyəvi əsaslarının formalaşmasına töhfə verdiyini irəli sürür. Bu baxımdan meteorit axını planetin kimyəvi müxtəlifliyinin artmasına səbəb olan mühüm kosmik mənbələrdən biri hesab olunur.

Mikrometeoritlərin okeanlara daxil olması dəniz dibində yeni mineral qatların yaranmasına da təsir göstərir. Okeanoqrafiya sahəsində aparılan araşdırmalar göstərir ki, dərin okean çöküntülərində rast gəlinən bəzi metal zəngin mikroskopik hissəciklər kosmik mənşəlidir. Bu hissəciklər uzun geoloji zaman ərzində yığılaraq dəniz dibinin mineral tərkibini zənginləşdirir və Yer tarixinin öyrənilməsi üçün əlavə məlumat mənbəyi yaradır.

Planetar müdafiə və kosmik müşahidə proqramları göstərir ki, Yerə daxil olan meteoritlərin böyük hissəsi mikroskopik ölçülərdə olur və insan həyatı üçün ciddi təhlükə yaratmır. Atmosferin qalınlığı və sürtünmə prosesi iri kosmik cisimlərin böyük hissəsini parçalayaraq onların enerjisini zəiflədir. Bununla belə, nadir hallarda böyük meteoritlərin Yer səthinə çatması lokal geoloji dəyişikliklərə səbəb ola bilir.

Kosmik maddələrin Yerə düşməsi astronomiya və kosmokimya elmləri üçün təbii laboratoriya rolunu oynayır. Meteorit nümunələrinin laboratoriya şəraitində tədqiqi alimlərə Günəş sisteminin formalaşma prosesi, planetlərin ilkin kimyəvi tərkibi və kosmik maddələrin təkamülü haqqında dəyərli elmi məlumatlar təqdim edir. Bu səbəbdən meteoritlər yalnız kosmik qalıqlar deyil, həm də kainatın erkən tarixini daşıyan mühüm geoloji arxiv kimi qiymətləndirilir.

Xəbər lenti