Unudulmuş adətləri xatırlamaq: Azərbaycan mədəniyyətinə qısa səyahət

Pressline.az xəbər verir ki, hər birimizin içində bir nostalji var – keçmişin dadı, uşaqlıq xatirələri və unudulmaq üzrə olan adətlər. Azərbaycan mədəniyyəti zəngin, çoxcəhətlidir və təəssüf ki, modern həyatın sürəti bəzi ənənələri arxa planda qoyub. Bu yazıda bir az dayanaq, köhnə günləri xatırlayaq və itməkdə olan adətləri canlandıraq.

Uşaqlıq illərimdə Novruz bayramı demək, sadəcə çərşənbə tonqalı demək idi. Hər tonqalın ətrafında toplaşan uşaqlar, yumurta döyüşləri və evdən evə səpələnən xoş əhval-ruhiyyə – bunların hər biri bir ritualla bağlı idi. İndi şəhərlərdə bəzən sadəcə bayram süfrəsi qurulur, amma kəndlərdə Qobustan və Şamaxıda insanlar hələ də tonqal üzərindən tullanır, pis enerjidən qorunduqlarına inanırlar.

Ənənəvi toyları düşünəndə gözümün önündə uzun, bəzəkli masa, qonaqlar və səslər canlanır. Kəbin mərasimi, qız evinə gəliş və kəbin alətləri ilə oyunlar… Bunların hər biri bir həyat dərsi, bir mədəniyyət nümunəsi idi. Şəki və Quba kəndlərində hələ də toy gecəsi musiqi meydanları qurulur, gənclər əllərində saz və nağara ilə rəqs edirlər. Modern şəhər toyları bunu tam əks etdirmir, amma köhnə adətlər hələ də yaşayır.

Evimizdə qonaq gələndə masa hazırlamaq, xonça düzümü, qonağa hörmət göstərmək – sadə bir ritual kimi görünə bilər. Amma bu, nəsildən-nəslə ötürülən incə bir mədəniyyət idi. Qəbələ və İsmayıllı rayonlarında hələ də ailə məclislərində “söz oyunu” və nağıl saatları keçirilir. Bu adətlər həm əyləndirir, həm də öyrədir.

Azərbaycan mətbəxi ilə fəxr edirik. Amma unudulmaq üzrə olan reseptlər var: mərasimlər üçün xüsusi aşlar, şirniyyatlar, bayram süfrəsi qaydaları… Naxçıvan və Şərur bölgələrində bayram süfrələrində “şəkərbura” və “pakhlava” qədim qaydalarla hazırlanır. Bu, təkcə yemək deyil, həm də tarix, həm də mədəniyyət dilidir.

Hər naxış, hər rəng bir kəndin, bir ailənin hekayəsini danışır. Xalçaçılıq, kəlağayı toxuma, misgərlik… Bəziləri artıq kolleksiyaçılar və sərgilər üçün hazırlanır. Amma Gəncə, Şamaxı və Qarabağ xalçaçılığı hələ də qorunur, UNESCO tərəfindən qeydə alınan milli irs nümunəsidir. Hər toxunan xalça bir nağıl, hər naxış bir yaddaşdır.

Unudulmaq üzrə olan adətləri xatırlamaq, onları yaşatmaq bizim əlimizdədir. Hər bayram, hər toy, hər ailə məclisi bir mədəniyyət dərsidir. Biz onları sadəcə xatırlamaqla deyil, həyata keçirərək gələcək nəsillərə ötürə bilərik.

Azərbaycan mədəniyyəti təkcə muzeylərdə deyil, hər evdə, hər ailədə, hər qonaq qəbulunda və hər bayram süfrəsində yaşayır. O səbəbdən dayanaq, baxaq və unudulmuş adətləri yenidən xatırlayaq.