Süni İntellekt və Etika: Səhv Qərarların Məsuliyyətini Kim Daşıyır?

Süni intellekt (Sİ) sistemləri artıq tibbdən hüquqa, sürücüsüz avtomobillərdən bank işinə qədər bir çox sahədə qərar qəbul edir. Lakin bu sistemlər səhv etdikdə yaranan zərərin hüquqi məsuliyyəti hələ də qlobal müzakirə mövzusudur. Əgər süni intellekt tərəfindən idarə olunan avtomobil qəza törədərsə, günahkar proqramçı, istehsalçı, yoxsa sahibi sayılmalıdır? Sİ-nin "qara qutu" problemi, yəni qərarın hansı alqoritmlə verildiyinin şəffaf olmaması məsuliyyət bölgüsünü çətinləşdirir. Hazırkı qanunvericilik Sİ-ni hüquqi şəxs kimi tanımır, bu isə onun "cəzalandırılmasını" qeyri-mümkün edir. Etik cəhətdən isə texnologiyanın insan həyatına müdaxiləsi ciddi nəzarət tələb edir.

Pressline.az xəbər verir ki, hüquqşünaslar Sİ sahəsində "məhsul məsuliyyəti" modelinin tətbiqini daha real variant hesab edirlər. Ekspertlərin fikrincə, "Süni intellekt alətdir, buna görə də onun fəaliyyətinə görə onu yaradan və ya istifadə edən insan cavabdehdir". Avropa İttifaqı artıq bu sahədə ciddi tənzimləmələr və "Sİ Aktı" üzərində işləyir. Məsuliyyətin sığorta şirkətləri arasında bölünməsi də təklif olunan həll yollarından biridir. Alqoritmlərdəki qərəzlilik (bias) sosial ədalətsizliyə yol aça bildiyi üçün etik audit mütləqdir. Gələcəkdə hər bir Sİ sisteminin hüquqi pasportunun olması gözlənilir. İnsan amilinin son qərarda iştirakı ("human-in-the-loop") riskləri azaldan əsas amildir. Texnologiya inkişaf etdikcə qanunlar da bu sürətə uyğunlaşmalıdır. Şəffaflıq və etika Sİ-nin cəmiyyət tərəfindən qəbulu üçün şərtdir. Məsuliyyətsiz innovasiya hər zaman təhlükə vəd edir.